“De mond zit bij velen niet in het hoofd,” zegt dr. Wil van der Sanden, opleidingsdirecteur tandheelkunde aan de Radboud Universiteit en voorzitter van het Wetenschappelijk Adviescollege van het Ivoren Kruis, de vereniging voor preventieve mondzorg in Nederland. Sinds 1986 zet hij zich in voor betere mondgezondheid én bewustwording over het belang daarvan. 

De mond is de ingang van het lichaam 
“De gemiddelde dokter denkt niet aan de mond,” stelt Van der Sanden. “Maar de mond is de toegang tot ons maag-darmstelsel. Wat daar gebeurt, zegt veel over iemands leefstijl.” Dagelijks zien mondzorgprofessionals de gevolgen van ongezonde gewoonten: tandbederf, tandvleesziekte, mondkanker - vaak direct gevolg van roken, vapen, slechte voeding of drugsgebruik. 

Twee volksziekten door leefstijl 
Tandbederf (cariës) en tandvleesziekten zijn wereldwijd de meest voorkomende aandoeningen en ontstaan vrijwel altijd door leefstijl. “We proberen al meer dan een eeuw cariës onder controle te krijgen,” zegt Van der Sanden. “Maar zolang gedragsverandering uitblijft, blijft de ziekte terugkomen. Het nieuwe Advies cariës preventie zet daarom nog sterker in op gezond gedrag: goede voeding en mondhygiëne.” 

Kansenongelijkheid in de mond 
De verschillen zijn groot, ziet Van der Sanden. “In wijken met een lagere sociaaleconomische positie komt veel meer cariës voor. Door die disbalans aan te pakken, liften we ook andere leefstijlfactoren mee.” 

Het gesprek over leefstijl moet beter 
Mondzorgprofessionals zien vaak als eerste de signalen, maar het gesprek over leefstijl wordt nog weinig gevoerd. “VBA (Very Brief Advice) zou in de mondzorg heel goed toepasbaar zijn. Wij zien de schade, dus we moeten het bespreekbaar maken. Er zit niet voor niets ‘arts’ in tandarts.” 

Samenwerken voor betere mondgezondheid 
Van der Sanden pleit voor hechtere samenwerking tussen tandartsen en andere zorgprofessionals. “Een tandarts kan problemen signaleren, maar een huisarts of diëtist kan verder helpen. Die samenwerking moet vanzelfsprekender worden. Als beroepsgroep weten we dat we dit niet alleen kunnen.” 

Dr. Alexa Laheij, tandarts, voorzitter van de VMTI (Vereniging voor Medisch Tandheelkundige Interactie) en docent bij ACTA, benadrukt dat ook: “De mond is onlosmakelijk verbonden met de rest van het lichaam. Mondgezondheid hangt sterk samen met leefstijl: voeding, mondverzorging, eet- en drinkmomenten. Met preventie kun je zoveel bereiken. Daarom moeten we het samen doen: tandartsen, huisartsen en andere zorgverleners hebben elkaar nodig. Er is nog veel winst te behalen.” 

Ook de KNMT, de beroepsvereniging van tandartsen en tandarts-specialisten, onderstreept het belang van een gezonde mond. Bestuurslid en tandarts drs. Ellemieke Hin zegt: “Gezond begint bij je mond.” Volgens haar zit leefstijl verweven in de dagelijkse tandarts- en mondzorgpraktijk en in bijna alle richtlijnen, van voeding tot mondverzorging. “Samenwerking met andere zorgprofessionals is essentieel om mondzorg te verbinden met de algemene gezondheidszorg. Een gezonde mond levert winst op veel vlakken: sociaal, qua energieniveau en voor de algehele gezondheid.” 

De website staatvandemondzorg.nl is een initiatief van de KNMT en geeft op basis van registratie- en onderzoeksgegevens een actueel beeld van de mondzorg in Nederland, met korte beschrijvingen, grafieken, tabellen en publicaties. 

Toekomst: een cariësvrije wereld 
Van der Sandens wens? “Dat we beter aansluiten bij bredere initiatieven zoals VBA en studenten leren samenwerken en doorverwijzen. Het Ivoren Kruis wil uiteindelijk naar een cariësvrije wereld. Realistisch wil ik vooral dat we cariës beheersbaar maken. Met leefstijl en samenwerking kan dat.” 

Zijn vergelijking zegt alles: “Als iemand zijn handen wast en het water is rood, rent hij naar de huisarts. Maar poets je je tanden en het is rood, dan vinden mensen dat normaal. Dat moet echt veranderen.”