• Hoe is je interesse voor dit onderwerp ontstaan? 

Als middelbare scholier had ik al belangstelling voor voeding. Ik heb overwogen het te gaan studeren in Wageningen. Vervolgens is het tot een jaar of 10 terug echter aan mijn aandacht ontsnapt. Toen las ik het boek “Guns, germs and steel” van Jared Diamond. Zeer inspirerend overzicht van de culturele ontwikkelingen die de wereld heeft doorgemaakt door de komst van de landbouw. Guns, germs and steel wekte mijn interesse voor de evolutie van onze voedingsgewoontes , de spectaculaire veranderingen die zich hebben voorgedaan sinds we gewassen zijn gaan verbouwen en het effect hiervan op onze gezondheid. 

 

  • Wat voor voedingsadvies geef jij patiënten met type 2 diabetes? 

De kern van mijn advies is suiker-, zetmeel- en zoutbeperking. Het belangrijkste dat patiënten daarvoor moeten doen is kiezen voor onbewerkte producten en zo gevarieerd mogelijk eten. Ik raad ze aan zo min mogelijk op de calorieën te letten. Wát je eet is belangrijker dan hoeveel je eet. Er zit geen suiker in onbewerkte producten en heel weinig zout. Bovendien ontbreken transvetzuren. Verder adviseer ik patiënten matig te zijn met zetmeelrijke producten (pasta, rijst, brood en aardappelen) en geen fris- of fruitdranken te gebruiken. Voor vet hoeven ze veel minder bang te zijn.

 

  • Geef je naast voedingsadviezen ook nog andere adviezen? 

Ik raad mensen aan te proberen lichamelijke beweging zo veel mogelijk in hun dagelijkse leven in te passen. Als het even kan de trap te nemen in plaats van de lift, de fiets in plaats van de bromfiets of de auto. Een hond waarmee je elke dag een paar keer moet wandelen helpt ook. Soms adviseer ik mensen een stappenteller te kopen, dat is ook bewezen effectief in de preventie en behandeling van type 2 diabetes. Ik vertel dat sporten zeker helpt, maar niet noodzakelijk is om (een sterke) verbetering te krijgen van de stofwisseling, maar ook van de bloeddruk, het humeur en de algemene conditie. Zo frequent mogelijk 7-8 uur per nacht slapen is ook een belangrijk adcies.

Alle voedings- en leefstijladviezen die ik geef staan nog eens punt voor punt samengevat en uitgelegd in het boek dat Karine en ik hebben geschreven. Dit boek is bedoeld voor patiënten, als naslagwerk en geheugensteun. Bovendien staan er heerlijke recepten in die helemaal passen in het voedingsadvies.

 

  • Wat is het effect van deze adviezen, indien goed opgevolgd? 

Ik kan zeggen, heel regelmatig spectaculair. Mensen vallen af en hun metabole regulatie verbetert enorm. Het komt niet zelden voor dat mensen veel minder, en soms zelfs helemaal geen medicijnen meer hoeven te gebruiken voor hun glucose metabolisme of bloeddruk. En wat ook heel erg opvalt, mensen voelen zich er veel beter bij. Veel patiënten zeggen dat ze meer energie krijgen.

De metabole reactie van patiënten is afhankelijk van de insuline reserve die ze nog hebben. Na verloop van tijd loopt de betacel functie terug bij veel patiënten, vooral bij hen die slecht zijn gereguleerd. Je kunt natuurlijk niet zonder insuline, dus mensen die al heel lang diabetes hebben en lange tijd slecht gereguleerd zijn geweest moeten vaak wel medicamenten en/of insuline blijven gebruiken. En dan zit er nog een adder onder het gras: vooral patiënten met “klassieke” type 2 diabetes (geassocieerd met obesitas) doen het goed op suiker en koolhydraat beperking. 

 

  • Hoe bouw je insuline af bij de voeding- en leefstijladviezen die jij geeft?  En, hoe snel mag dat?

Ik adviseer patiënten vaak de sulfonylureum derivaten te staken (of ten minste te halveren, afhankelijk van de dosering die wordt gebruikt). Langwerkende insuline doseringen kunnen worden gehalveerd, kortwerkende vaak gestaakt. Metformine en andere medicamenten kunnen in eerste instantie gewoon worden gecontinueerd. Het is aan te raden de eerste tijd regelmatig de bloedglucose te controleren, zowel nuchter als na de maaltijd. 

 

  • Wat is vanuit patiëntenperspectief het moeilijkste aan deze vorm van leefstijlbehandeling?

Patiënten moeten vaak hun leven tot op zekere hoogte omgooien. Dat is voor niemand makkelijk. Wat moet ik nu maken voor ontbijt, lunch, diner, waar haal ik alles vandaan? Er speelt ook nogal eens een enorme behoefte aan suiker waar weerstand aan moet worden geboden. Er zijn aanwijzingen dat suiker bij sommige mensen effecten in de hersenen geeft die vergelijkbaar zijn met die van cocaïne. Meer lichamelijke inspanning is in het begin ook helemaal niet makkelijk. Mensen met een gezin moeten bovendien hun familieleden mee krijgen, dat valt ook vaak niet mee.

 

  • Wat voor een tips kun je artsen meegeven die patiënten met type 2 diabetes behandelen? 

Leg de nadruk op leefstijl. Investeer wat tijd om de noodzakelijke maatregelen te bespreken en wees niet te defaitistisch! Als je bij maar 30% van de mensen die je adviseert de medicatie dosis kan verminderen heb je al een hele stap gemaakt! En mensen zijn veel gemotiveerder dan je verwacht.

 

  • Is het haalbaar voor specialisten en huisartsen om deze adviezen hun praktijk toe te passen? 

Jazeker. Je moet wel wat tijd investeren, maar de beloning is regelmatig enorm. Handig (al zeg ik het zelf) is ook om ons boek als naslagwerk te gebruiken. Patiënten kunnen daarmee ook uitleg krijgen over het hoe en waarom. Dat wordt vaak gewaardeerd en helpt de compliantie te verbeteren.

 

  • En zo ja, hoeveel tijd besteed jij aan je patiënt en hoe organiseer jij dit?

Ik heb met het secretariaat besproken dat ik 20 minuten voor een controle patiënt nodig heb. Een nieuwe patiënt krijgt 45 minuten. Ik kom dan meestal niet helemaal klaar met alle info, dus ik bestel veel patiënten na de eerste afspraak op korte termijn terug voor een half uur om de puntjes op de i te zetten.

 

  • Wat moet er in de organisatie van de huidige gezondheidszorg veranderen om leefstijlverandering in het kader van gezondheid/ziekte hoger op de prioriteitenlijst te krijgen?

Dat is een hele interessante vraag die niet in een paar regels te beantwoorden is. In de eerste plaats denk ik dat er brede maatschappelijke veranderingen nodig zijn. We moeten ons buigen over de vraag wat we op de voedselmarkt toelaten. We moeten onze steden in de toekomst anders plannen, zodanig dat we meer worden aangezet tot beweging. Als het om de geneeskunde gaat moet er een “paradigma shift” plaats vinden. Op dit moment hollen we achter de feiten aan. Onze leefstijl is een belangrijke determinant van vrijwel alle chronische aandoeningen. Als die dan om de hoek komen kijken proberen we met pillen en infusies de schade te herstellen, terwijl we op dezelfde voet verder leven en daarmee de oorzaak van het probleem dus volledig negeren. Dat moet uiteraard anders. Artsen moeten meer ingevoerd raken in de mogelijkheden van preventie en misschien moet het beloningssysteem ook wel veranderen. Cubaanse dokters krijgen betaald voor het gezond houden van hun patiënten, niet of veel minder voor de behandeling van ziekte. Verzekeraars zouden ook bereid moeten zijn om in preventie te investeren. En zo zijn er nog veel meer dingen waar je aan zou kunnen denken. Kortom, het vergt een grote ommezwaai, die overigens naar mijn vaste overtuiging absoluut noodzakelijk is om de gezondheidszorg betaalbaar te houden. Een gezonde samenleving is bovendien een gelukkige en productieve samenleving!

INTERVIEW met Dr. Hanno Pijl

 

Dr. Hanno Pijl is hoogleraar diabetologie in het Leids Universitair Medisch Centrum. Zijn belangstelling gaat vooral uit naar de relatie tussen leefstijl (en dan vooral voeding) en chronische ziekte. Recent heeft hij samen met Karine Hoenderdos, diëtiste en journaliste voeding en leefstijl, het boek geschreven “Diabetes type 2? Maak jezelf beter.” Wij hebben Hanno aan een vragenvuur onderworpen.

© 2016 by Vereniging Arts en Voeding  KVK nummer: 66432855