POH-er Els van Beek: “Ik heb afbeeldingen van koolhydraatarme voedingsmiddelen verzameld”

Els van Beek is praktijkondersteuner somatiek en diabetes hulpverlener in huisartsenpraktijk Mozaïek in gezondheidscentrum Lijn 2 in Rotterdam-Zuid. Tevens werkt Els een aantal uren per week als zorgcoördinator van de ketenzorg, met name voor het organiseren van allerlei activiteiten, zoals yoga, mindfulness en cursussen ‘Beter met Diabetes’, in samenwerking met alle ketenzorgpartners.

In praktijk Mozaïek staat het verkrijgen en behouden van een gezonde leefstijl centraal; gezondheid komt voort uit een positieve levenshouding, zinvolle tijdsbesteding, goede voeding, veel bewegen en goed kunnen omgaan met stress. Met goede voeding, ontspanning en veel beweging zijn veel chronische ziektes te voorkomen. Een veel gegeven advies op het gebied van voeding is het volgen van een koolhydraatbeperkt dieet.

De patiënten in praktijk Mozaïek hebben ongeveer 140 verschillende nationaliteiten, waarbij een taalbarrière een probleem kan vormen tijdens de consulten. Als oplossing voor dit probleem maakte Els, als winnaar van ‘Het Beste Diabetes Idee 2019’ van het Diabetes Fonds, met subsidie de brochure ‘Koolhydraatbeperkt eten bij diabetes type 2 en overgewicht’ voor laaggeletterden en anderstaligen, met veel foto’s, afbeeldingen en weinig tekst.

De brochure kan gebruikt worden als hulpmiddel in de spreekkamer om het gesprek over gezonde voeding te starten en te blijven voeren, bij mensen met onder andere diabetes type 2, overgewicht of metabool syndroom. Hij is op haar website Beter met Diabetes te bestellen.

 

Wat heeft je gebracht tot het maken van de brochure ‘Beter met Diabetes’?

“Ik kreeg al jaren het advies van de huisarts met wie ik al 20 jaar samenwerk, Jan Galesloot, om patiënten te adviseren om minder koolhydraten te eten. Als reactie op dit advies vroegen patiënten mij wat ze dan wel en niet zouden kunnen eten. Om mij hierin verder te verdiepen heb ik de cursus ‘Keer diabetes type 2 om’ gedaan. Dit gaf mij al veel praktische handvatten hoe ik het juiste voedingsadvies duidelijk aan mijn patiënten kon uitleggen, alleen kon ik dit nog steeds niet op een visuele manier laten zien.

De patiënten die wij in onze praktijk behandelen zijn voor 80% van niet-westerse afkomst, waarvan veel mensen niet kunnen lezen en schrijven. Ik ben daarom afbeeldingen van koolhydraatarme voedingsmiddelen gaan verzamelen, wat zich steeds verder heeft uitgebreid. Een goed voorbeeld is een patiënt van Chinese afkomst die bij mij op het spreekuur kwam. Ik adviseerde hem aan de hand van mijn verzamelde afbeeldingen koolhydraatarme voeding te eten. Drie maanden later bleek hij helaas niet te zijn afgevallen en ook zijn insulinewaarden waren niet verbeterd. Hij was zeer verbaasd en vertelde dat hij netjes volgens mijn advies geen rijst had gegeten. Op de vraag wat hij dan wel had gegeten, antwoordde hij ‘bami’. Hieruit bleek voor mij de noodzaak van het uitbreiden van de verzameling plaatjes en zo is een heel boekwerkje ontstaan van afbeeldingen van koolhydraatarme voedingsmiddelen.

Ik wilde dit idee graag delen met andere zorgprofessionals in Nederland, zodat zij er ook hun voordeel mee kunnen doen. Zodoende heb ik de brochure ingezonden voor de wedstrijd ‘Het beste Diabetesidee 2019’. Deze heb ik gewonnen: van het Diabetes Fonds kreeg ik de mogelijkheid om de brochure in groten getale te laten drukken, een website te kunnen bouwen en een film te maken over onze werkwijze met de brochure.

Ik krijg vanuit het hele land veel, veelal enthousiaste, reacties. De brochure kan gebruikt worden als algemeen voedingsadvies, en ik vertel er vaak bij, pas in de spreekkamer aan wat jij als zorgprofessional wel of niet vindt. De brochure is niet alleen voor anderstaligen en laaggeletterden, maar is eigenlijk voor iedereen heel handig om te gebruiken, je kunt namelijk in één opslag zien wat voedingsmiddelen zijn met veel of weinig koolhydraten.”

 

Hoe pas je de brochure zelf toe?

De brochure gebruik ik eigenlijk bijna tijdens ieder consult. Ik gebruik het als handvat om met de patiënten door te nemen welke voeding zij wel en niet tot zich zouden moeten nemen. Mijn collega’s gebruiken de brochure ook vaak. Het is een heel handig hulpmiddel om het gesprek over leefstijl en in het bijzonder voeding in gang te houden.”

 

Welke top 3 adviezen kun je in de spreekkamer geven?

Ik zou patiënten willen adviseren te denken aan alle aspecten van leefstijl. Het is natuurlijk heel belangrijk om niet alleen op voeding te letten, maar ook bijvoorbeeld op beweging en de mate van stress die iemand ervaart. Het mooiste is om alle aspecten van leefstijl aan de orde te laten komen. Tevens zou ik adviseren het eten van koolhydraten zo veel mogelijk te beperken, en als iemand dan toch koolhydraten eet, adviseer ik dan vooral te kiezen voor onbewerkte granen. Tenslotte raad ik aan drie keer per dag te eten. Dit is iets waar wij veel aandacht aan besteden, omdat mensen dit erg moeilijk vinden. Het is belangrijk dat je drie volwaardige maaltijden eet, met voldoende gezonde vetten, eiwitten en groenten, zodat je genoeg verzadigd bent om de periode tussen twee maaltijden te kunnen overbruggen.”

 

Welke tips heb je voor andere zorgprofessionals?

“Een heel belangrijke tip vind ik, en deze geldt voor iedereen, om nauw samen te werken met collega’s. Een voorbeeld is door elkaar in de ketenzorggroep te vertellen wat voor adviezen jij geeft ten aanzien van leefstijl, zodat iedereen, inclusief de diëtist en de fysiotherapeut en in ons geval zelfs de pedicure, dezelfde adviezen kunnen geven en daar in gesprek met de patiënt op terug kunnen komen.

Een ander advies is om goed duidelijk te maken waar de klacht van een patiënt uit voortkomt, waar zit de hoogste prioriteit aan zorgvraag in leefstijl. Iemand met veel stress of financiële problemen is vanzelfsprekend minder gebaat bij adviezen over gezonde voeding.

Het mooie aan ons gezondheidscentrum Lijn 2 is dat het eigenlijk een soort leefstijlkliniek is. Zo bieden wij gratis yoga en mindfulness aan, we kunnen verwijzen naar de fysiotherapeut en POH-GGZ en sinds kort hebben wij ook een POH-F, wat staat voor praktijkondersteuner financieel, waar patiënten met allerlei financiële problemen terecht kunnen. Als je dit niet hebt in de praktijk, kijk dan waar je mensen naartoe kunt doorverwijzen, bijvoorbeeld een fysiotherapiepraktijk of een yogastudio,  en probeer met deze instellingen samen te werken.

Literatuur over gezonde leefstijl die ik zou willen aanraden is onder andere het boek ‘Diabetes type 2? Maak jezelf beter!’ van Karine Hoenderdos en Hanno Pijl. Dit boek heb ik als basis gebruikt bij het maken van mijn brochure. Tevens zou ik de cursus ‘Demedicaliseren bij Diabetes mellitus type 2’ van Vereniging Arts en Leefstijl en de website van het Diabetes Fonds aanraden en natuurlijk mijn website www.betermetdiabetes.nl, waar aanvullende informatie over koolhydraatbeperkte voeding en mijn brochure ‘Beter met Diabetes’ te vinden zijn.”