Please reload

Featured Posts

‘Dit is waarvoor ik arts ben geworden’

September 5, 2017

1/1
Please reload

Ysbrand van der Werf: “Slaap is het fundament van een gezonde leefstijl.”

June 29, 2018

Dr. Ysbrand van der Werf doet onderzoek naar de functie en compositie van slaap. Fundamentele, complexe studies zijn dat. Die direct - en dat vindt hij zo fantastisch aan zijn vak - resulteren in (ogenschijnlijk) simpele gedragsmaatregelen. Maar waarom slaap nou precies nodig is, waarom we slapen in slaap-cycli en waar REM-slaap toe dient, weet hij na meer dan 20 jaar onderzoek nog altijd niet. Zes vragen aan een bevlogen slaaponderzoeker.

 

Slaap als onderdeel van een gezonde leefstijl krijgt steeds meer aandacht. Waarom?

Slaap zit onmiskenbaar in de lift. Terecht. Steeds duidelijker wordt dat slaap het fundament is van een gezonde leefstijl. Terwijl 10% van de Nederlanders voldoet aan de criteria voor insomnia. Het is dan ook logisch dat steeds meer onderzoekers zich verdiepen in de relatie tussen slaap en gezondheid. Daarbij worden ook het geheugen, prestaties overdag en creativiteit meegenomen. Ook die worden door slaapgebrek belemmerd. Het aardige is dat al die bevindingen meteen heel toepasbaar zijn. Ik weet dat er werkgevers zijn die slaap van hun werknemers toejuichen en stimuleren, bijvoorbeeld door e-mailen ’s avonds te ontraden of zelfs slaapcabines op het werk te plaatsen, en er zo voor hopen te zorgen dat medewerkers overdag zo productief en creatief mogelijk zijn.

 

In het Radboud Ziekenhuis is een pilot gestart om zorgverleners gezonder te laten leven. Daar zijn artsen nu trots als ze een uur langer slapen. Terwijl ‘moe zijn’ voor hen vroeger als een zwaktebod werd gezien. Hoe goed slapen artsen eigenlijk zelf?

https://lifeguard.nl/wp-content/uploads/RadboudUMC-wil-fittere-dokters-en-verplegers-aan-het-bed.pdf

Als er één groep gebaat is bij goed slapen, dan zijn het wel artsen en andere zorgverleners. En dat zeg ik niet alleen uit een vorm van menslievendheid. Hun nachtrust is van belang voor het hele medische proces. Je gaat meer fouten maken als je slechter slaapt - en fouten in een ziekenhuis kunnen natuurlijk heel ernstige gevolgen hebben. Ik juich het dan ook toe dat het Radboud Ziekenhuis slaap als een onderdeel van een gezonde leefstijl onder de aandacht brengt van werknemers. Of slaapproblemen vaker voorkomen bij zorgverleners dan in de algemene populatie, daar heb ik geen zicht op. Maar het zou me niks verbazen, al was het maar omdat de werkdruk onder medisch personeel enorm is. Neem arts-assistenten. Ze maken lange dagen, hebben een contract van 48 uur. Terwijl een gemiddeld contract 36 uur telt. Altijd maar doorgaan, werken onder hoge druk, dat hoort bij de medische cultuur. Nu is het onoverkomelijk dat de zorg een 24-uur thing is; mensen worden ook ‘s nachts en in het weekend ziek. Maar tegelijkertijd weten we dat juist het werken in steeds wisselende nachtdiensten heel ongezond is. Dat blijkt uit de Nurses Health-study, en is later gerepliceerd bij onderzoek ook onder mannen. Naarmate mensen langer in de nachtdienst werken hebben ze meer kans op onder meer obesitas, diabetes en borstanker.

 

Nachtdiensten horen nu eenmaal bij de zorg, je zegt het zelf. Is er iets wat je kunt doen om de ongezonde effecten daarvan te verminderen?

Nee, niet echt. Het enige wat je zou kunnen proberen, is je nachtdiensten zodanig te groeperen dat je ritme zo min mogelijk wisselt. Plan ze in in blokken, van zoveel mogelijk dagen achter elkaar. Dat is allicht minder ongezond dan een steeds wisselend ritme.

 

Wat is het meest recente, belangrijke inzicht over de rol van slaap in een gezonde leefstijl?

Sinds een jaar of drie weten we dat goed slapen je hersenen ‘schoonspoelt’ van schadelijke stoffen die zich overdag opstapelen. ’s Nachts krimpen bepaalde cellen in de hersenen, en daardoor worden je hersenen gedraineerd. Alsof er een spons wordt schoon geknepen. Dit proces lijkt een rol te spelen bij de ziekte van Alzheimer. Door goed te slapen kun je die ziekte niet voorkomen, maar je kunt het verloop ervan wel beïnvloeden. Patiënten met de ziekte van Alzheimer die slecht slapen, gaan sneller achteruit. Het fenomeen van schoonspoelen  is aangetoond door een Deens/Amerikaanse onderzoeksgroep onder leiding van Maiken Nedergaard.

 

En wat zie je als het belangrijkste nog te onderzoeken vraagstuk over slaap en gezondheid?

Het meest prangend? Oh, dat zijn er een heleboel! Over de relatie tussen slaap en ziekte moet veel meer bekend worden. Heel spannend daarbij vind ik de kip-ei vraag. Ziektes zoals depressie, post-traumatische stress stoornis en de ziekte van Parkinson gaan vaak gepaard met een slaapstoornis. Is dat een oorzaak van de ziekte, of een gevolg?

Hoe die relatie ook in elkaar steekt, logisch is dat patiënten zich beter zullen voelen als ze beter slapen. Zij voelen zich door hun aandoening op zich al niet goed. Als je daarbovenop ook nog slecht slaapt, werkt dat de gezondheid alleen maar tegen. In sommige gevallen kan het ziektebeloop zelfs gunstig beïnvloed worden door beter te slapen. Maar welke therapie helpt daarbij? Voor de gezonde populatie weten we dat wel. Maar of diezelfde gedragsmaatregelen ook werken bij zieke mensen, daar is echt veel meer onderzoek voor nodig. Hun slaapproblemen zijn zo specifiek, en daar komt nog bij dat hun geestelijke conditie door hun aandoening vaak ook is aangetast. Neem een posttraumatische stress stoornis. Deze mensen kunnen tijdens de REM-slaap wakker schrikken van nachtmerries. Bij Parkinson of Alzheimer is juist de diepe slaap verstoord. Bovendien zijn niet alle gangbare behandelingen geschikt bij alle ziektes – bij de ziekte van Alzheimer kun je je voorstellen dat gesprektherapie niet altijd ingezet kan worden. Kortom, de slaaptherapie moet inspelen op de individuele ziekte.

 

En je andere prangende vragen?

Dat zijn vooral heel fundamentele. Waarom slapen we eigenlijk? Ik weet da

 

t, ondanks dat ik al ruim 20 jaar slaaponderzoek doe, nog steeds niet goed. Wat is de functie van de REM-slaap, de fase waarin we dromen? En nog zo eentje; hoe belangrijk is het om een natuurlijke slaap te hebben, met de gangbare opbouw in slaapcycli? Hoe ongezond is het als deze architectuur wordt gehinderd, zoals dat gebeurt door benzodiazepines? Stuk voor stuk vragen die direct van belang kunnen zijn voor die 2 miljoen Nederlanders die chronisch slecht slapen. Zowel de bioloog, de fundamentele wetenschapper als de psycholoog in mij popelen om ermee aan de slag te gaan.

 

door Susanne de Joode, medisch redacteur bij onder andere FoodFirst Network. Wil je meer weten over de invloed van de biologische klok op slaap en voeding? Susanne’s luistertip: https://drchatterjee.com/episode-21-circadian-rhythms-and-time-restricted-feeding-with-professor-satchin-panda-part-1/

 

Please reload

© 2016 by Vereniging Arts en Voeding  KVK nummer: 66432855