Please reload

Featured Posts

‘Dit is waarvoor ik arts ben geworden’

September 5, 2017

1/1
Please reload

‘Beter voedingsadvies voor zwangeren en screening op zwangerschapsdiabetes hard nodig’.

March 26, 2019

 

“Zwangerschap is een marathon lopen,” zegt Eline van der Beek, bijzonder hoogleraar “Nutritional Programming” aan de Universiteit Groningen. “Hoe beter je daarop voorbereid bent, hoe groter de kans dat je zonder enige blessure de eindstreep haalt. Voor de vrouw zelf, en voor het kind. Het huidige voedingsadvies houdt te weinig rekening met de deficiënties waarmee vrouwen aan een zwangerschap beginnen. En bij de screening op zwangerschapsdiabetes laten we belangrijke kansen liggen om de gezondheid van de moeder en het kind te bevorderen.” Drie tips voor in de spreekkamer.

 

 

1) Kinderwens? Wijs aanstaande ouders op het belang van goede voeding.

Dat vergroot de kans op een gezonde zwangerschap en beschermt het kind het hele leven lang tegen ziektes als DM2, obesitas en hart- en vaatziekten.

 

Een goed begin is het halve werk. Het is belangrijk dat aanstaande ouders voorafgaand aan de zwangerschap in een goede conditie zijn, met een optimale voedingsstatus. Dit beïnvloedt de kwaliteit van de eicel en de spermacellen en dus ook van het embryo en de placenta. Een optimale start van de zwangerschap verkleint de kans op complicaties op de korte termijn, zoals vroeggeboorte en een te kleine of juist te grote baby ten opzichte van de zwangerschapsduur. Ook op de lange termijn is een goede start gunstig; het verkleint de kans dat het kind op latere leeftijd ziektes krijgt zoals DM2, obesitas en cardiovasculaire ziekten. Bovendien heeft de moeder als ze goed eet minder kans op zwangerschapsdiabetes – en dat geldt ook als zij geen verhoogd risico heeft op deze aandoening (zie ook verderop bij 3). Vrouwen die niet gezond eten, hebben namelijk twee tot drie keer zoveel kans op zwangerschapsdiabetes. Dat blijkt bijvoorbeeld uit  een van de weinige studies die is gedaan naar de invloed die voeding heeft op de gezondheid van de moeder in de zwangerschap. Zwangerschapsdiabetes is nadelig voor de moeder en voor het kind. 40 tot 50% van de vrouwen die zwangerschapsdiabetes heeft gehad, ontwikkelt later pre-diabetes. Een kind dat wordt geboren uit een moeder met zwangerschapsdiabetes, groeit, zeker in de laatste fase van de zwangerschap sneller.

Een moeder met zwangerschapsdiabetes heeft hyperglycemie en insuline resistentie. Dit betekent niet alleen meer glucose (foetale insuline productie = groeifactor), maar door een effect op het placenta transport ook blootstelling aan meet vet- en aminozuren. Vandaar die snellere groei,  waarbij met name meer vetweefsel wordt aangelegd. De organen ontwikkelen zich net op een wat andere manier. Dat betekent niet dat het kind zelf direct ziek wordt, maar wel dat het al bij de geboorte op achterstand staat. De gevolgen van een ‘Mac Donalds’ dieet op latere leeftijd laten zich raden; een grotere kans om DM2 te ontwikkelen, ook bij een gezond gewicht.

Hoe logisch dit allemaal ook klinkt, toch realiseren lang niet alle mensen met een kinderwens zich hoe belangrijk voeding is. Zij zijn vaak gewend om jarenlang iets te doen om zwangerschap te voorkómen – voorbehoedsmiddelen gebruiken- maar staan er veel minder bij stil dat ze ook heel veel kunnen doen om een (toekomstige) gezonde zwangerschap te bevorderen. Bovendien is een groot deel van de zwangerschappen nog steeds ongepland. Hoe dan ook, ik vind dat er meer focus op gezondheid zou moeten zijn in de populatie van vrouwen die mogelijk zwanger zullen worden. Maar hoe en wanneer bespreek je dat? Kinderen en jongeren zouden hier op school over moeten worden voorgelicht, dat gebeurt nu nog te weinig. En hulpverleners zoals (huis)artsen zouden het belang van een goede leefstijl bij potentieel aanstaande ouders ter sprake kunnen brengen.

 

2) (Bijna) zwanger? Verschillende fases behoeven verschillende micronutriënten. Naast foliumzuur, zijn ook andere B-vitaminen, jodium en essentiële vetzuren (met name omega-3 DHA) bijvoorbeeld belangrijk. De huidige voedingsadviezen voldoen niet altijd.
 

Gedurende de zwangerschap heeft de moeder behoefte aan specifieke (extra) nutriënten. Die behoefte verandert in de verschillende fases van de zwangerschap en tijdens de borstvoeding. Logisch, omdat er in die verschillende fases heel andere processen plaatsvinden. Eerst gaat het om het aanleggen van placenta en embryonale organen en de initiële specialisatie van de cellen, daarna om de groei en ontwikkeling van die organen en tenslotte om een gezonde groei en ontwikkeling van het hele kind. Dat foliumzuur belangrijk is drie maanden voorafgaand aan en ook in de eerste drie maanden tijdens de zwangerschap, weten de meeste vrouwen wel. Dit geldt ook voor vitamine D, ijzer en jodium en dat is minder bekend. In de laatste drie tot vier maanden van de zwangerschap zijn ook andere B-vitaminen en essentiële vetzuren (met name omega-3 DHA) erg belangrijk.

Vrouwen die zwanger zijn of willen worden krijgen nu het advies om extra foliumzuur te nemen. Maar verder wordt gezegd dat ‘gewoon goed eten’ volstaat. Ik ben het daar niet helemaal mee eens. Ik zou niet zo ver willen gaan dat ik suppletie ook bij de overige belangrijke nutriënten aan wil raden, maar het is wel een feit dat de behoefte bij veel vrouwen bij lange na niet optimaal door het standaard dieet gedekt is. Dat blijkt uit onderzoek samengevat in de FIGO aanbevelingen “Think Nutrition First”. Het is een feit dat veel vrouwen deficiënties hebben, en die worden nog eens erger tijdens de zwangerschap. Soms is dit het gevolg van een ongebalanceerd dieet, maar vaak is het gewoon ingewikkeld om voldoende voedingsproducten in je dieet in te passen die rijk zijn in de micronutriënten die nodig zijn. Bovendien kunnen vrouwen specifieke condities hebben, zoals onder- of overgewicht waardoor ze een nog grotere behoefte hebben aan deze voedingsstoffen. Waar ik voor zou willen pleiten, is betere voorlichting over de uitdagingen om een adequate voedingsstatus op te bouwen middels een gebalanceerd dieet waarbij specifieke aandacht is voor de extra voedingsbehoeftes die samenhangen met een zwangerschap(swens). Dit artikel laat dit duidelijk zien. Door het huidige officiële voedingsadvies (gericht op gezonde volwassenen) laten we wat mij betreft een belangrijke kans liggen om de gezondheid van moeder en kind voor, tijdens en na de zwangerschap te verbeteren.

 

3) Verhoogd risico op zwangerschapsdiabetes? Een optimaal dieet is extra belangrijk. Voor vrouwen met een BMI boven 25, Aziatische afkomst, een leeftijd boven de 30 jaar (zeker als dat in combinatie is met een hogere BMI) of diabetes type 2 in de directe familie kan goed eten de hogere kans op zwangerschapsdiabetes verkleinen. En daarmee de kans op latere gezondheidsschade voor henzelf en voor hun kind.

 

Vrouwen met meer dan één van bovenstaande risicofactoren hebben een kans van zo’n 23% om zwangerschapsdiabetes te ontwikkelen. Dat blijkt uit werk van Sarah Koning uit Groningen. In Nederland geldt, voor de totale groep zwangeren, een percentage van 5-7% als normaal. Ik leg de BMI-grens daarbij op 25. De NVOG hanteert een hoger afkappunt voor de BMI, namelijk 30. Vrouwen met een BMI hoger dan 30 worden pas in het derde trimester, tussen week 24 en 28, gescreend op zwangerschapsdiabetes. Dat is te laat. Dat is geen screenen meer, maar vaak ‘vaststellen’ van het probleem. We weten weliswaar dat de meeste vrouwen met een strikt dieet de boel (weer) redelijk onder controle kunnen krijgen en houden, maar de gezondheidsrisico’s voor hun kinderen worden zo niet voldoende geminimaliseerd. De controle van het glucose-insuline metabolisme vertoont namelijk (helaas) een lineair verband met het risico op slechtere zwangerschapsuitkomsten voor zowel de moeder als het kind (zie ook bij 1). Overgewicht is het nieuwe 'normaal' aan het worden. Maar dit komt helaas niet zonder gevolgen. Zoals een ervaringsdeskundige het beschreef in een recente discussie met verloskundigen: ieder kind heft recht op een gezonde moeder en een gezonde start.

Ik pleit er dan ook voor om de criteria voor screenen in ieder geval aan te passen naar vrouwen met een BMI boven de 25 binnen de huidige NVOG aanpak. Daarnaast zouden we de aandacht moeten verleggen naar de onderliggende problematiek, namelijk veel eerder diagnosticeren van hoge insuline ongevoeligheid. Op dit moment wordt er onderzoek opgestart om te kijken of dit al adequaat opgepikt kan worden aan het begin van het tweede trimester middels een aangepaste test methode.  Dan ontdek je de verhoogde kans op zwangerschapsdiabetes niet alleen eerder maar kun je ook veel beter bijsturen op dieet en lifestyle advies en mogelijke farmaceutische interventie voorkomen.

 

Voor alle vrouwen met een verhoogd risico op zwangerschapsdiabetes, ook als dat het gevolg is van andere risicofactoren dan de BMI, geldt dat een dieet zoals aanbevolen voor vrouwen met zwangerschapsdiabetes en bekend als ‘medical nutrition therapy’ het risico kan verlagen. Dit is een dieet waarin de koolhydraten meer complex zijn en van laag glycemische kwaliteit, en ook specifiek verdeeld zitten over de drie vaste maaltijdmomenten, met een beperkte calorie en koolhydraat inname tussen de maaltijden door. Als ze toch zwangerschapsdiabetes ontwikkelen, hebben ze minder kans op complicaties. Dat blijkt onder andere uit verschillende meta analyses van voedingsinterventie studies. De HAPO studie laat zien dat er een lineair verband is tussen de mate van hyperglycemie en uitkomsten.  Omdat er een effect van aangepaste dieetinterventies gevonden werd op de glucosespiegel van de moeder en geboortegewicht van haar kind, zou het van toegevoegde waarde zijn wanneer zowel huisartsen als medisch specialisten dergelijke dieetinterventies in de praktijk zouden aanbevelen bij vrouwen met zwangerschapsdiabetes of met een verhoogd risico daarop.

 

Please reload

© 2016 by Vereniging Arts en Voeding  KVK nummer: 66432855